شروط ضمن عقد ازدواج شامل چه چیزهایی می شود؟

دسته: ازدواج , مسائل قبل از ازدواج
بدون دیدگاه
پنج شنبه - ۲۱ مرداد ۱۳۹۵

شروط ضمن عقد ازدواج شامل چه چیزهایی می شود؟

 

به نقل از خراسان،جریانی از هیجان و اضطراب در روزهایتان جاری است. پس از خواستگاری و صحبت های مفصل بابت مهریه و جهیزیه و زمان عقد و عروسی حالا دغدغه هایتان بیش تر هم شده است. برای تک تک مراسمِ پیش رو یک فهرست بلند بالا می نویسید تا گل، کیک، ماشین عروس و لباس ها به زیباترین شکل ممکن تهیه شود. حسابی فکر می کنید و از بزرگترهای فامیل هم مشورت می گیرید تا چیزی از قلم نیفتد. واقعا مطمئن هستید که چیزی جا نیفتاده است؟ زمانی که همراه خانواده ها در محضر حاضر شده اید و عاقد صفحات عقدنامه را ورق می زند و شما هم تند تند امضا می کنید آیا آگاه هستید که به واسطه امضا کردنِ شروطی که از قبل در عقدنامه ثبت شده و شروطی که به دلخواه می توانند ثبت شوند مکلف به چه مسئولیت هایی خواهید شد؟ مسئولیت هایی که صرفا عرفی و توافقی نبوده و بار قانونی به همراه دارد.

 

 

در سال های اخیر مراجعه به مشاور خانواده پیش از ازدواج نسبتا مرسوم شده اما مراجعه به مشاور حقوقی همچنان مغفول مانده است. همان طور که مشاوره روانشناسی و ژنتیک می توانند به امنیت روانی زوج های جوان کمک کنند بدون شک مشاوره حقوقی نیز تاثیر قابل توجهی در افزایش آگاهی همسران در مورد مهم ترین تصمیم زندگیشان دارد.

 

 

اقدام به ازدواج با دیدی روشن نسبت به بعد قانونی آن و آشنایی با شروط ضمن عقد فعلی و مکمل به پایداری بیشتر نهاد خانواده کمک می کند. هرچند که همیشه اولین قانونِ خانواده، اخلاق است و شروط قانونی هم نمی توانند خانواده ای را که اخلاق در آن رعایت نمی شود سر و سامان دهد؛ اما آگاهی از قوانین موجود و امکاناتِ قانون در حمایت از کانون خانواده برای پیشگیری از اختلافات و استحکام پیوند زناشویی ضروری است. دفترداران نیز موظفند هنگام گرفتن امضا، تمامی موارد مندرج در سند ازدواج را یک به یک برای عروس و داماد شرح دهند. توضیح خواستن از سردفتر پیرامون موارد مبهم، حداقل کاری است که زوج های جوان می توانند پیش از امضای دفتر ازدواج انجام دهند. در پرونده امروز با مراجعه به یک کارشناس حقوقی از منظر قانونی به ازدواج نگاه می کنیم. با تعریف دقیقِ برخی واژگان مرتبط با عقد ازدواج آشنا می شویم و در آخر شروط فعلی و مکمل ضمن عقد را بررسی می کنیم.

 

ویژگی های مهریه

 

مهریه مالی است که پس از عقد نکاح مرد به زن پرداخت می کند یا مکلف می شودکه در آینده پرداخت نماید. مهریه در اصل و در ریشه قرآنی، پیشکشی از جانب مرد به زن است که متاسفانه در فرهنگ امروز گاها به عنوان وسیله ای برای چشم و هم چشمی و فخرفروشی قرار می گیرد. پس از جاری شدن صیغه عقد مرد بابت مهریه مدیون زن می شود. پس لازم است که آقایان از تصور مهریه را «کی داده و کی گرفته» بیرون بیایند و حواسشان به آنچه متعهد می شوند و امضا می کنند، باشد. هرچیزی که مالیت داشته و قابل تملک باشد می تواند به عنوان مهریه در نظر گرفته شود. در نتیجه مهریه یا وجه رایج و نقد مانند پول و سکه است و یا «عین معین» مانند باغ، زمین، کتاب و غیره. پس موارد عجیبی مانند بال مگس و دست و پای داماد و…  نمی توانند به عنوان مهریه در نظر گرفته شوند.

هم چنین امکان تغییر و کم و زیاد کردن میزان مهر پس از ازدواج وجود ندارد. در صورتی که مهریه «عین معین» باشد خانم بلافاصله پس از عقد مالک آن می شود. اما اگر مهریه وجه نقد یا سکه باشد به دو صورتِ عندالمطالبه یا عندالاستطاعه پرداخت خواهد شد. اگر عندالمطالبه باشد هر زمان که زن اراده کرد مهریه باید به او پرداخته شود، اگر مرد امکان پرداخت آن را ندارد بار اثبات آن به عهده مرد است.
اگر مهریه به عنوان عندالاستطاعه ذکر شود هر زمان که شوهر توانایی مالی کافی داشته باشد آن را به همسرش می پردازد. در این حالت چنانچه خانمی گمان می کند که همسرش با وجود استطاعت مالی از پرداخت مهریه سر باز می زند مسئولیت معرفی مال به دادگاه و اثبات توانایی مالی مرد به عهده خانم خواهد بود. براساس قانونِ جدید خانواده، میزانی از مهر که می تواند باعث بازداشت مرد شود صد و ده سکه است. یعنی با وجود این که در ابتدای ازدواج مقرر کردن هر میزان مهر براساس توافق طرفین مغایرتی با قانون ندارد اما در هنگام وصول مهریه در صورتی که مردی قادر باشد ۱۱۰ سکه به همسرش بپردازد دیگر بازداشت نخواهد شد و قرار بازداشت فقط برای مردانی صادر می شود که توان پرداخت ۱۱۰ سکه از مهریه عندالمطالبه را ندارند. پس با توجه به این که مهریه جزو بدهی های مرد محسوب می شود بهتر است با پرهیز از معین کردن مهریه های زیاد و سرسام آور، مرد از ابتدای زندگی زیر بار دین سنگین قرار نگیرد.

براساس قانون زن و شوهر مختارند در ابتدای ازدواج  هر شرطی را که مغایرتی با ذات ازدواج نداشته باشد در عقدنامه خود بگنجانند که به آن ها «شروط ضمن عقد» گفته می شود. به عنوان مثال پرهیز از رابطه زناشویی و یا بچه دار نشدن به علت منافاتی که با ماهیت رابطه ازدواج دارند قابلیت ثبت در سند ازدواج را ندارند. به جز این موارد، شروط دیگری که مکمل مندرجات عقدنامه های فعلی هستند چنانچه به امضای طرفین برسند تعهدآور بوده و به عنوان شرط ضمن عقد معتبر خواهند بود. در ادامه به تعدادی از این شروط اشاره خواهیم کرد.

 

 

پس از ازدواج بعضی از خانم ها مایل به انجام کار در خارج از منزل نیستند و ترجیح می دهند خانه دار شوند و برخی دیگر بنا به شرایط و برای کمک به اقتصاد خانواده تمایل به اشتغال دارند. از این جهت می توان شرط اشتغالِ خانم در جایی که شرایط ایجاب نماید را به عنوان یکی از شرایط ضمن عقد در نظر داشت. این شرط با توجه به این نکته است که بانوان ایرانی خود از اشتغال به کارهایی که منافی مصالح خانوادگی باشد پرهیز می کنند. هم چنین به دلیلِ اهمیت ادامه تحصیل در رشد ذهنی و فرهنگی افراد و با توجه به آن که بیش از نیمی از پذیرفته شدگان دانشگاه ها را دختران دانشجو تشکیل می دهند می توان به منظور پرهیز از مشکلات احتمالی در آینده شرط ادامه تحصیل زوجه تا مقطع دلخواه را در شرایط ضمن عقد گنجاند. لازم به یادآوری است که برای تمامی شروط ضمن عقد، علاوه بر درج در عقدنامه، باید سندی در دفتر اسناد رسمی نیز تنظیم شود. همسران می توانند پس از جاری شدن خطبه عقد و دریافت سند ازدواج به یک دفتر اسناد رسمی مراجعه نموده و مراحل قانونی لازم را تکمیل کنند.

 

تقسیم اموال و وکالت در طلاق

 

براساس بند الف سندهای ازدواج کنونی اگر تقاضای طلاق به خواستِ زن نبوده یا شوهر به دلیل اخلاقِ بد یا تخلف زن از وظایف همسری درخواست طلاق نکرده باشد، مرد موظف است نیمی از اموالی را که در ایام زندگی مشترک کسب کرده است به زن منتقل نماید.

 
اما تعیین تکلیف اموال پس از جدایی می تواند به شکل های دیگری نیز صورت پذیرد. به عنوان مثال همسران می توانند در ابتدای ازدواج توافق کنند که در زمان جدایی، بنا به خواست هر کدام از طرفین که باشد، اموال به دست آمده پس از عقد ازدواج به صورت مساوی میان زن و شوهر تقسیم شود، یا کلیه دارایی ها -پیش و پس از ازدواج- به صورت برابر تقسیم شود یا کلیه اموال به جز آن چه از طریق ارثیه خانوادگی به دست آمده نصف بشود. البته فراموش نکنیم که عادلانه بودن میزانِ مهریه و سایر تعهدات مالی مرد به عنوان کسی که بار اصلی اقتصاد خانواده را به دوش می کشد در زمان توافق بر سر این شرط ضروری است.

 
علاوه بر این، براساس بند ب دفترچه های ازدواج امروزی، زن می تواند در شرایطی با مراجعه به دادگاه تقاضای طلاق نماید. این تقاضای طلاق در ۱۲ مورد زیر ممکن می شود: جنونِ شوهر، محکومیت شوهر به حبس تعزیری ۵ سال یا بیش از آن، اعتیادِ مرد به صورتی که ادامه زندگی با وی ممکن نباشد، خودداری شوهر از دادن خرجی به مدت ۶ ماه، بدرفتاری مرد به حدی که زندگی را غیرقابل تحمل کند، ابتلای زوج به یک بیماری صعب العلاج طوری که سلامت زن هم در خطر باشد، غیبت مرد از زندگی خانوادگی به مدت حداقل ۶ ماه و بدون عذر موجه، عقیم بودن مرد پس از ۵ سال زندگیِ مشترک،  اشتغال مرد به کارهایی که آبروی زن یا مصالح خانواده را به خطر اندازد، مفقودالاثر شدن مرد به مدت ۶ ماه، محکوم شدن مرد به جرمی که منافی مصالح خانواده و یا آبروی زن باشد و در آخر ازدواج مجدد شوهر بدون رضایت خانم و یا برقرار نکردن عدالت میان همسران.

 
حال با توجه به این شرایط زن و شوهر می توانند در آغاز زندگی خود توافق کنند که مرد به زن وکالتی بدهد مبنی بر این که وی قادر باشد از جانب شوهر خود را مطلقه نماید. البته این وکالت موجب از بین رفتن حق مرد در طلاق دادن همسر خود نخواهد شد. در واقع بدین ترتیب، امکان فسخ ازدواج به اشتراک گذاشته می شود. وکالت طلاق نیز نیاز به تنظیم سندی جداگانه در محضر اسناد رسمی دارد.

 

 

حضانت فرزندان و اجازه عمل جراحی

 

حضانت به معنای نگهداری و مراقبت جسمی و روحی و مادی از کودکان است. حضانت نه فقط یک حق که تکلیفی بر عهده والدین است. پس از جدایی، حضانت فرزند (دختر یا پسر) تا سن ۷ سالگی برعهده مادر است. اگر مادر در این زمان مجددا ازدواج نماید حق حضانت از وی سلب خواهد شد. پس از سن هفت سالگی تا سن بلوغ، یعنی ۹ سال برای دختران و ۱۵ سال برای پسران، حضانت کودک با پدر خواهد بود. ازدواج مجدد پدر در این زمان باعث سلب حق حضانت از وی نخواهد شد. در صورت عدم صلاحیت والدین در نگهداری فرزندان و یا بدرفتاری با آن ها، حضانت فرزندان توسط دادگاه مشخص خواهد شد.

 

 

زن و مرد می توانند در ابتدای ازدواج در مورد حضانت فرزندان مشترک خود توافق نمایند بدین ترتیب که در صورت جدایی حضانت فرزندان با هر کدام از والدین باشد که به مصلحت طفل خواهد بود و تعیین مصلحت طفل بر عهده دادگاه و کارشناس می باشد. هم چنین لازم به ذکر است که در صورت فوت یکی از والدین حضانت فرزند با آن که زنده است می باشد. به عنوان مثال با فوت پدر، حضانت کودک به عهده مادرش خواهد بود و نه با پدربزرگ. اما حضانت کودک با ولایتِ وی نباید اشتباه گرفته شود. ولایت فرزند به صورت قهری با پدر و جد پدری است.

 

 

ولایت به معنای اداره امور مالی مربوط به طفل صغیر می باشد. هم چنین اجازه خروج از کشور پیش از رسیدن به سن قانونی و اجازه ازدواج دختر نیز در محدوده ولایت و بر عهده پدر است. ولایت فرزند حتی در صورت تمایل پدر و جد پدری قابل انتقال به غیر و حتی مادر نمی باشد. علاوه بر این برای عمل جراحی فرزندان و در برخی مواقع همسر نیاز به اجازه کتبی مرد می باشد و از آنجا که ممکن است در لحظه ای که ضرورت عملی اورژانسی برای کودک یا همسر پیش می آید دسترسی به مرد ممکن نباشد وی می تواند با دادن وکالتی در شرایط ضمن عقد به همسرش رضایت خود را جهت انجام هرگونه عمل جراحی برروی همسر و فرزندانش زمانی که شرایط پزشکی و درمانی ایجاب می نماید، اعلام کند.
* با تشکر از خانم مریم عرب عامری، وکیل پایه یک دادگستری

شروط ضمن عقد ازدواج شامل چه چیزهایی می شود؟

نفقه و اجرت المثل

نفقه به لحاظ قانونی یعنی تامین مایحتاج زندگی زن شامل مسکن، خوراک، پوشاک و سایر نیازهای معیشتی که بر عهده مرد است. میزان نفقه در قانون ذکر نشده و مقدار آن براساس عرف، شئونات زندگی خانوادگی و درآمد مرد در ابتدای ازدواج مشخص می شود. اگر خانمی شاغل و صاحب درآمد بوده و یا از قبل دارای مال و اموالی باشد باز هم مسئولیت تامین نفقه از روی دوش مرد برداشته نخواهد شد.

 

اما نفقه در صورت تمکین به خانم تعلق خواهد گرفت. در روابط همسری ریاست خانواده از خصائص شوهر محسوب می شود. در قانون دو نوع تمکین داریم: تمکین خاص و تمکین عام. مورد اول به تامین نیازهای غریزی مرد توسط زن اشاره دارد. مورد دوم هم به تمام مواردی اشاره می کند که در عرف می شنویم که زن باید تابع شوهرش باشد، یعنی فرمانبرداری از مرد در امور کلی زندگی مانند گرفتن اجازه برای خروج از منزل، زندگی در محلی که شوهر تعیین می کند و غیره. ممکن است کلمه ناشزه به گوشتان خورده باشد و معنی آن را ندانید، ناشزه به خانمی گفته می شود که از همسرش تمکین نکند.

 

اما اجرت المثل به چه معناست و فرق آن با نفقه چیست؟ براساس شرع اسلام به ازای کارهایی که زن در منزل شوهر انجام می دهد مانند آشپزی، خانه داری، نگهداری از فرزندان و حتی شیر دادن به بچه، حقوقی به وی تعلق می گیرد که به آن اجرت المثل می گویند. انجام این قبیل کارها که اصطلاحا به آن کارِ خانگی گفته می شود جزو وظایف زن نیست و عدم انجام آن ها مساوی با عدم تمکین در نظر گرفته نمی شود. اما اجرت المثل در طی ایام زناشویی به زن پرداخت نمی شود و فقط در هنگام طلاق، زن می تواند برای کارهایی که در مدت زندگی مشترک در خانه همسرش انجام داده تقاضای اجرت المثل کند. چنانچه تقاضای طلاق از سوی خانم مطرح شده باشد و یا شوهر به علت عدم تمکین یا سوء اخلاق قصد طلاق دادن همسرش را داشته باشد، اجرت المثل پس از طلاق نیز به زن تعلق نمی گیرد.

امکان تعیین مسکن و خروج از کشور

 

همانطور که قبلا هم اشاره شد از منظر قانونی ریاست خانواده برعهده مرد است و در نتیجه تعیین محل مسکن نیز در اختیار وی می باشد. اما چون زندگی مشترک با وجود آرامش طرفین در خانه مشترک میسر می شود بهتر است که با رضایت طرفین موردی به شرایط ضمن عقد اضافه شود بدین صورت که زوجین ضمن عقد توافق می نمایند که تعیین محل سکونت و مسکن با توافق طرفین باشد. در غیر این صورت چنانچه زن به هر دلیلی از زندگی در شهر و مکانی که مرد انتخاب می نماید رضایت نداشته و سر باز بزند ناشزه (زنی که از همسرش تمکین نمی کند) محسوب شده و مرد می تواند نفقه وی را پرداخت نکند.

 

هم چنین در مورد امکان سفر به کشورهای خارجی نیز وضعیت مشابهی برقرار است. براساس قانون گذرنامه خانم های متاهل برای دریافت گذرنامه نیاز به اجازه کتبی شوهر دارند و خانم تا پایان زمان ابطال گذرنامه می تواند به خارج از کشور سفر نماید اما هم چنان براساس همین قانون گذرنامه مرد می تواند در صورت تمایل پس از صدور گذرنامه هم مانع خروج همسرش از کشور شود. لازم به یادآوری است که خانم های مجرد بالای ۸۱ سال نیاز به دریافت اجازه پدر برای دریافت گذرنامه ندارند.

 

در هنگام ازدواج بهتر است عبارتی به منزله شرطِ حینِ عقد اضافه گردد مبنی بر وکالت مرد به همسرش برای سفر به خارج از کشور بدون نیاز به اجازه کتبی یا شفاهی. در این صورت زن برای هر بار دریافت گذرنامه نیاز به دریافت اجازه نامه کتبی از شوهرش ندارد. برای شرط وکالت در صدور جواز خروج از کشور باید در دفتر اسناد رسمی سندی جداگانه تنظیم شود و به تایید و امضای طرفین برسد. البته زن و شوهرانی که به اتفاق در خارج از کشور اقامت دارند مشمول قوانینی که ذکر شد نمی شوند.

 

سایت آی همسر ؛ راهنمای ازدواج و همسرداری


نوشته شده توسط:admin - 813 مطلب
پرینت اشتراک گذاری در فیسبوک اشتراک گذاری در توییتر اشتراک گذاری در گوگل پلاس
برچسب ها: